Beth yw’r prostad?

Dynion yn unig sydd â chwarren brostad. Mae’r chwarren brostad yr un maint â chneuen Ffrengig gan amlaf.  Mae’n gorwedd o dan y bledren ac yn amgylchynu’r tiwb y byddwch yn pasio wrin a semen drwyddo (wrethra). Chwarren yw’r prostad. Ei gwaith pennaf yw cynhyrchu ychydig o’r hylif sy’n cludo sberm (semen).

Beth all fynd o’i le?

Dyma’r prif fathau o broblemau prostad:

  • prostad chwyddedig – dyma broblem fwyaf cyffredin y prostad
  • prostatitis – llid neu haint yn y prostad
  • canser y prostad.

Pa newidiadau ddylwn i gadw golwg amdanynt?

Os cewch drafferthion wrth basio dŵr, gallai fod yn arwydd o broblem y prostad.

Mae’r symptomau a achosir gan broblemau’r prostad yn cynnwys:

  • yr angen i basio dŵr yn amlach, yn enwedig yn ystod y nos – er enghraifft, os bydd rhaid ichi wneud hynny’n aml ar ôl i ddwy awr fynd heibio
  • anhawster wrth gychwyn pasio dŵr
  • gorfod gwneud ymdrech fawr neu gymryd amser hir i orffen pasio dŵr
  • wrin yn llifo’n wan pan fyddwch yn pasio dŵr
  • teimlo na fyddwch wedi gwagio'r bledren yn llwyr
  • gorfod rhuthro i’r toiled – efallai byddwch yn gollwng wrin cyn cyrraedd yno weithiau
  • pasio diferion o wrin.

Mae symptomau llai cyffredin yn cynnwys:

  • poen wrth basio dŵr
  • poen wrth alldaflu
  • anawsterau wrth geisio cael neu gynnal codiad - nid yw hwn yn un o symptomau cyffredin problemau’r prostad ac fe’i achosir gan amlaf gan gyflyrau iechyd eraill
  • gwaed yn eich wrin neu eich semen.

KYP Welsh diagram

Mae problemau wrth basio dŵr yn gyffredin ymhlith dynion hŷn, ond nid yw hynny’n golygu fod rhaid ichi eu goddef hwy. Mae dulliau o’u trin neu eich rheoli eich hun.

Beth yw prostad chwyddedig a prostatitis?

Bydd prostad chwyddedig yn gyffredin ymhlith dynion dros 50 oed. Weithiau, fe'i gelwir yn ordyfiant prostatig anfalfaen (BPH) neu chwyddiant prostatig anfalfaen (BPE) . Nid yw’n fath o ganser a gellir ei drin. Mewn rhai achosion, bydd prostad chwyddedig yn gwneud i’r tiwb a ddefnyddiwch i basio dŵr drwyddo gulhau ac arafu neu atal llif yr wrin.

Beth yw prostatitis?

Mae prostatitis yn gyflwr cyffredin. Gall effeithio ar ddynion waeth faint yw eu hoedran, ond mae’n fwy cyffredin ymhlith dynion iau a chanol oed, gan amlaf rhwng 30 a 50 oed. Gellir ei achosi naill ai gan haint neu lid yn y prostad. Nid yw’n fath o ganser.

Gall prostatitis achosi amrywiaeth helaeth o symptomau, a gall dynion arddangos symptomau gwahanol, gan gynnwys y rhai a ddisgrifir uchod.

Efallai bydd yn ddefnyddiol ichi fynd â’r wybodaeth hon gyda chi os byddwch yn mynd i weld eich meddyg teulu ac yn dymuno trafod eich symptomau.

Beth yw canser y prostad?

Gall canser y prostad ddatblygu pan fydd celloedd yn y chwarren brostad yn cychwyn tyfu mewn ffordd afreolus. Ym mwyafrif yr achosion, bydd canser y prostad yn datblygu’n araf i gychwyn, ac efallai na wnaiff achosi unrhyw symptomau. Ond caiff rhai dynion ganser y prostad sy’n fwy afreolus. Bydd angen triniaeth i atal neu oedi ei ymlediad y tu allan i’r chwarren brostad.

Beth yw symptomau canser y prostad?

Nid oes gan y rhan fwyaf o ddynion sydd â chanser cynnar y prostad unrhyw symptomau o gwbl. Ond mae gan rai dynion rai o’r symptomau a restrir uchod. Mae symptomau posibl eraill canser y prostad yn cynnwys poen yn eich cefn, eich cluniau neu eich pelfis nad oedd yno'n flaenorol. Gallai'r symptomau eraill hyn gael eu hachosi gan boenau cyffredinol neu gyflyrau eraill megis arthritis. Mae gofyn i’ch meddyg teulu eu harchwilio yn syniad da.

A wyf mewn perygl o gael canser y prostad?

Dim ond dynion a all gael canser y prostad. Mae rhai pethau a all effeithio ar eich perygl o gael canser y prostad.

Oedran: Mae canser y prostad yn effeithio ar ddynion dros 50 oed yn bennaf, a bydd eich risg yn cynyddu wrth ichi heneiddio.

Ethnigrwydd: Yn y DU, mae dynion Affricanaidd Caribïaidd dair gwaith yn fwy tebygol o ddatblygu canser y prostad na dynion gwyn sydd yr un oed â hwy.

Teulu: Rydych ddwywaith a hanner yn fwy tebygol o gael canser y prostad os yw eich tad neu eich brawd wedi cael diagnosis ohonno, o’i gymharu â dyn sydd heb unrhyw berthnasau wedi’u heffeithio.

Diet: Ni ŵyr neb beth yw’r ffordd orau o atal canser y prostad eto, ond gall diet a ffordd o fyw iach fod yn bwysig i ddiogelu rhag y clefyd.

Beth ddylwn i wneud nesaf?

Os oes gennych unrhyw rai o’r symptomau a restrir uchod, efallai byddwch yn dymuno cael cyngor ychwanegol neu archwiliad gan eich meddyg teulu.

Cofiwch, caiff problemau wrth basio dŵr eu hachosi’n aml gan broblemau’r prostad nad ydynt yn ganseraidd, megis prostad chwyddedig yn hytrach na chanser. Os credwch eich bod mewn mwy o berygl o gael canser y prostad, efallai y dymunwch gael rhagor o wybodaeth. Mae gennym ragor o wybodaeth, yn Saesneg, yn ein cyhoeddiadau ac ar ein gwefan, neu gallwch siarad â Nyrsys Arbenigol ein llinell gymorth gyfrinachol. Neu siaradwch â’ch meddyg teulu.

Ble alla i gael rhagor o wybodaeth?

Darllenwch ein taflen Know your prostate:A guide to common prostate problems.

Ffoniwch ein llinell gymorth ar 0800 074 8383 i archebu cyhoeddiadau neu siarad â Nyrs Arbenigol. Ewch i’n gwefan yn prostatecanceruk.org

Gallwch hefyd e-bostio’r nyrsys gan ddefnyddio’r ffurflen gyswllt ar ein gwefan. Ewch i prostatecanceruk.org a chliciwch ar ‘We can help’.

Siaradwch â’n Nyrsys Arbenigol

  • 0800 074 8383
  • prostatecanceruk.org

Mae’r llinell gymorth ar agor Llun–Gwener 9am–6pm, a dydd Mercher 10pm–8pm

*Recordir galwadau at ddibenion hyfforddiant yn unig.

Cedwir cyfrinachedd rhwng galwyr a Prostate Cancer UK.

© Prostate Cancer UK Rhagfyr 2013

Cyfieithiad o fersiwn Ionawr 2013 y bwriedir ei adolygu yn Ionawr 2015.